Personeel & organisatie

6 Veranderingen in het afspiegelingsbeginsel die voortkomen uit de Ontslagregeling

Het afspiegelingsbeginsel is een rekenmethode om te kunnen bepalen welke werknemers bij een reorganisatie voor ontslag moeten worden voorgedragen. Het afspiegelingsbeginsel houdt kort gezegd in dat binnen een categorie uitwisselbare functies van de bedrijfsvestiging, per leeftijdsgroep de werknemers met het kortste dienstverband het eerst voor ontslag in aanmerking komen. In de Ontslagregeling zijn nadere regels gesteld voor het bepalen van de volgorde van ontslag wegens bedrijfseconomische redenen. Met de komst van de Ontslagregeling zijn er veranderingen in het afspiegelingsbeginsel gemaakt. De belangrijkste veranderingen worden hieronder besproken.

Alternatief afspiegelingsbeginsel

De Ontslagregeling regelt dat bij de toepassing van het afspiegelingsbeginsel ten hoogste 10% van het totale aantal werknemers buiten beschouwing kan worden gelaten. Vereist is wel dat in de cao (of in een regeling door of namens een daartoe bevoegd bestuursorgaan) is bepaald dat van die mogelijkheid gebruik kan worden gemaakt. Niet iedere werknemer kan buiten beschouwing worden gelaten. Deze regel geldt slechts voor werknemers in de leeftijdscategorie 25-55 jaar. Daarnaast moet het aannemelijk zijn dat de werknemer die buiten beschouwing wordt gelaten bovengemiddeld functioneert. De werknemers moeten verder periodiek zijn beoordeeld en tot slot moeten alle werknemers ermee bekend zijn dat werknemers die bovengemiddeld functioneren, buiten beschouwing kunnen worden gelaten.

Uitwisselbare functies

Het afspiegelingsbeginsel gaat uit van uitwisselbare functies. Op grond van de Ontslagregeling is een functie uitwisselbaar als de functies vergelijkbaar zijn wat betreft de inhoud van de functie, de voor de functie vereiste kennis, vaardigheden en competenties en de tijdelijke of structurele aard van de functies. Bovendien moeten het niveau van de functie en de bijbehorende beloning gelijkwaardig zijn.

Nieuw onder de WWZ is dat functies die duidelijk een tijdelijk karakter hebben buiten beschouwing moeten worden gelaten als het gaat om uitwisselbaarheid. Denk hierbij aan kortdurende werkzaamheden die worden verricht voor het opvangen van productiepieken of bij vervanging wegens ziekte of vakantie. Onder kortdurend wordt verstaan korter dan 26 weken.

Zorgsector, Schoonmaakbedrijf en Uitzendsector

Onder het oude recht was er een uitzondering gemaakt op het afspiegelingsbeginsel voor het schoonmaakbedrijf, de uitzendsector en de zorgsector. Onder de WWZ zijn er geen afwijkende regels specifiek voor het schoonmaakbedrijf opgenomen. Daarentegen zijn de afwijkende regels voor de uitzendsector en de zorgsector wel in stand gelaten.

Afspiegelingsbeginsel geldt niet bij afwijkende cao

Wanneer in een cao andere regels zijn opgenomen voor het bepalen van de ontslagvolgorde wegens bedrijfseconomische redenen, geldt het afspiegelingsbeginsel niet. Als voorwaarde geldt dat er slechts afwijkende regels kunnen worden afgesproken indien er een onafhankelijke en onpartijdige cao-commissie is die het ontslag voorafgaand toetst.

Ontslagregeling vereist een peildatum

Een voorwaarde voor toepassen van het afspiegelingsbeginsel is het hanteren van een objectiveerbare peildatum. Op de peildatum wordt als het ware een foto gemaakt van het personeelsbestand van de bedrijfsvestiging. Op grond van de Ontslagregeling is de hoofdregel dat het moment waarop het verzoek om toestemming om de arbeidsovereenkomsten te beëindigen wordt ingediend als peildatum wordt beschouwd. Er wordt uitgegaan van het aantal werknemers dat op dat moment werkzaam was binnen de categorie uitwisselbare functies. De werkgever kan uitgaan van een eerder objectief vast te stellen datum. Vereist is wel dat daar een redelijke grond voor is en dat de gehanteerde datum ligt na de datum waarop de werknemers ervan op de hoogte zijn gesteld dat de arbeidsplaatsen zullen vervallen.

Opvolgende arbeidscontracten

Voor de berekening van de duur van het dienstverband ten behoeve van de toepassing van het afspiegelingsbeginsel worden een of meer voorafgaande arbeidsovereenkomsten tussen dezelfde partijen, die elkaar met tussenpozen van ten hoogste zes maanden hebben opgevolgd, samengeteld.

Er is een verschil in het overgangsrecht ten aanzien van opvolgende arbeidsovereenkomsten bij de ketenregeling en de berekening van de duur van het dienstverband voor de toepassing van het afspiegelingsbeginsel. Bij de toepassing van het afspiegelingsbeginsel worden voorafgaande arbeidsovereenkomsten die voor 1 juli 2015 zijn aangegaan niet samengeteld bij een tussenpoos van meer dan drie maanden. Bij de ketenregeling geldt dat als de arbeidsovereenkomst voor 1 juli 2015 is geëindigd en vervolgens wordt voortgezet na 1 juli 2015, er tussen deze arbeidsovereenkomsten meer dan 6 maanden moet zitten om de keten te kunnen doorbreken. Waar een arbeidsovereenkomst voor de toepassing van het afspiegelingsbeginsel dus mogelijk niet meetelt bij de berekening van de duur van het dienstverband, telt de arbeidsovereenkomst mogelijk wel mee bij de toepassing van de ketenregeling.

Kortom, de Ontslagregeling maakt verschillende wijzigingen in het afspiegelingsbeginsel. De tijd zal ons leren hoe hier in de praktijk mee moet worden omgegaan.

Melanie van Lonkhuizen is als advocaat werkzaam bij HVG. Ze houdt zich bezig met alle aspecten van het arbeidsrecht.

De komende weken gaan advocaten van HVG advocaten en notarissen door middel van korte blogs in op de wijzigingen in het ontslagrecht en zullen zij hun eerste ervaringen hiermee delen. Heeft u vragen over het nieuwe ontslagrecht en/of wilt u een specifieke casus aan ons voorleggen? We horen het graag.

Tools en downloads:

Doe de WWZ-check en controleer of uw arbeidsovereenkomst in overeenstemming is met de WWZ

Download ons e-book over de Wet Werk en Zekerheid