Financieel & integriteit

CoolCats Roland Kahn versus de wereld

Roland Kahn werd beschuldigd van ‘foute’ kledingproductie in Bangladesh. Dat liet de oprichter van CoolCat niet over zijn kant gaan. ‘Ik ben geen lafbek.’

‘De minister zit met haar velletje tussen de deur’, zegt hij halverwege het gesprek over Lilianne Ploumen, minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. ‘Ze is terechtgewezen door Bernard Wientjes, ze is terechtgewezen door Jan Meerman (voorzitter van branchevereniging InRetail, red) en ze schijnt door Rutte te zijn terechtgewezen.’ Toch zit Roland Kahn, oprichter van CoolCat en eigenaar van merken als Sapph en MS Mode, er niet bij alsof hij zijn recht heeft gekregen. ‘Als jij nou volkomen ten onrechte wordt aangevallen’, vraagt hij. ‘Als de feiten nou compleet anders liggen? Misschien is het mijn Joodse cultuur, misschien zit het wel heel diep. Ik laat me niet zomaar wegslepen door een overheid. Dat gaat niet gebeuren in mijn geval.’

Ploumen zet Coolcat, Wibra en Prenatal op zwarte lijst, kopte het AD op 25 november van vorig jaar. Zij laten nog altijd kleding produceren in fabrieken in Bangladesh, waar het personeel wordt uitgebuit en de omstandigheden verre van veilig zijn.R Ondanks herhaalde oproepen weigeren Coolcat, Wibra en Prénatal bindende akkoorden te tekenen, waarin ze beloven de textielarbeiders rechtvaardige salarissen te betalen. Ploumen vindt dat er een eind moet komen aan de uitbuiting. ‘Deze bedrijven staan voor de keus. Of ze tekenen alsnog of ze verliezen hun geloofwaardigheid bij de klanten. Nu staan ze aan de verkeerde kant van de lijn. Dat moeten ze niet willen.’
Er staat sinds 11 februari een zwart vlak boven, met in witte letters een rectificatie op last van de voorzieningsrechter, nadat Kahn een kort geding tegen het AD won. De suggestie van uitbuiting, kinderarbeid en onveilige omstandigheden bleek niet op feiten gebaseerd. De ‘bindende akkoorden’ gingen in werkelijkheid niet over ‘rechtvaardige salarissen’, maar over de veiligheid van textielfabrieken in Bangladesh, het zogenaamde Bangladesh Accord.

Met het kort geding kwam er een einde aan een vete zoals je maar zelden ziet. Een vete die op gang kwam toen het AD-verhaal werd overgenomen door andere media en Kahn publiekelijk terugvocht. ‘Als een zeemeeuw schijt ze op ons hoofd en vliegt ze door’, zei hij over Ploumen tegen de NOS. Hij deed verhaal bij Pauw & Witteman en zat aan tafel bij Eva Jinek. Voordat het AD een rechtszaak aan zijn broek kreeg, ontving Ploumen al een dagvaarding. Kort daarna liet de minister een persbericht uitgaan waarin ze afstand nam van de suggesties in het AD-interview. Kop: ‘Inspanningen CoolCat belangrijk voor kledingsector Bangladesh’. Volgens Kahn heeft Cor van Zadelhoff Ploumen overgehaald om die verklaring op te stellen. ‘De minister was als de dood voor een rechtszaak. In het AD-stuk beweerde ze dat wij ons buiten de wet plaatsten door dat convenant niet te tekenen, maar uiteindelijk heeft ze zichzelf buiten de wet geplaatst door op te treden zoals zij deed.’

Hoe staat het volgens jou met de Nederlandse rechtstaat?
‘We hebben in Nederland een functionerend rechtssysteem, maar het heeft me verbaasd hoe weinig kritisch de meeste Nederlandse media waren. Er ontstond binnen no-time een massahysterie. De Volkskrant, de Telegraaf en GeenStijl hebben de minister aan de kaak gesteld, maar dat is van een heel ander geweld dan een kop in het AD die door iedereen wordt overgenomen. Over de overheid maak ik me de meeste zorgen. Je wordt als publiek gewoon verkeerd voorgelicht. Ja, de rechter wijst dat af en insiders weten het wel, maar een groot deel van het publiek leest die koppen en gaat weer verder. Dat blijft hangen en is dus schadelijk.’

Heb je reputatieschade geleden?
‘Ik ben nog steeds de beeldvorming aan het veranderen. Zolang er nog een Nederlander is die denkt dat wij het minder integer doen dan een H&M of Zara, blijf ik strijden. Het goede nieuws is dat tegen de tijd dat niemand meer weet hoe je Ploumen spelt, CoolCat marktleider is in heel Europa.’

Wibra en Prenatal hebben niet gereageerd. Je had het ook kunnen laten overwaaien.
‘Die keuze had ik niet. Het gaat om recht, om eerlijkheid. Veel mensen om mij heen zeiden: duiken en wegwezen, het waait wel over. Toen Ploumen ons in de Tweede Kamer noemde, hebben we dat in eerste instantie ook gedaan. Tot ze de aanval doorzette in het AD. Het leek net alsof wij de enige drie partijen waren die dat convenant niet hadden getekend hadden. De waarheid was dat het ministerie een grote lijst had van bedrijven die nog geen handtekening hadden gezet onder dat contract. Sterker nog: slechts een handjevol bedrijven had een handtekening gezet. Er was dus helemaal geen “zwarte lijst”, er zijn drie willekeurige namen uitgehaald. De minister heeft dat later op het AD afgeschoven, maar in een sms-je aan die krant liet ze weten dat er “nieuws was gemaakt”.’

Jullie hebben uiteindelijk getekend.
‘Ja, maar het was ook nooit zo dat we daartoe geen bereidheid hadden. Want op zich is er niks mis met een akkoord dat de veiligheid verbetert. Alleen was het contract zoals het er in eerste instantie lag, niet te tekenen. Er zaten allerlei haken en ogen aan. Het is intussen veel beter geworden, maar eigenlijk is het nog niet goed. Wij werkten al volgens de hoogste standaard in de branche voordat dit begon. We zijn aangesloten bij BSCI, een instantie die er internationaal op toeziet dat er op een fatsoenlijke manier wordt geproduceerd. Wij zetten bovendien eigen medewerkers in om extra controles te houden.’

“Er is enorme druk, je medewerkers worden lastig gevallen. Er staan dorpsgekken voor de deur”

Waarom is het convenant niet goed?
‘Stel dat jij een bouwkundig probleem ontdekt aan de fabriek van je leverancier. Dan moet je volgens het convenant jouw leverancier in staat stellen of helpen om het gebouw te herstellen. Maar ja, er zijn natuurlijk verschillende belangen. De eigenaar van een gebouw heeft een heel ander belang dan zijn huurder en diens klant. Als wij moeten ingrijpen in een fabriek, kan die eigenaar zeggen: ik vind wel een ander.’

Jouw retailgroep is gegroeid van amper 150 winkels in 2008 naar 600 in 2014. Het kan toch niet anders dan dat er blinde vlekken ontstaan?
Er is een verschil tussen dingen die niet goed gaan en die je probeert te corrigeren, en handelen zonder integriteit.’

Je kunt het toch niet alleen aan de markt overlaten?
‘Nee, maar ik vind dat afspraken voor iedereen zouden moeten gelden. Nu wordt er een convenant opgesteld waarin bedrijven zogenaamd vrij worden gelaten om te tekenen of niet. Maar in werkelijkheid is het 19 bedrijven min of meer afgedwongen en gaat de rest gewoon zijn gang.’

Waarom teken je dan tóch?
Er is enorme druk, je medewerkers worden lastig gevallen. Er staan dorpsgekken voor de deur. De minister heeft ons op een oneigenlijke manier onder druk gezet. Eigenlijk is ze opgetreden als afperser. En het werkelijke probleem is niet getackeld.’

Wat is het werkelijke probleem?
‘Er is veel onrecht en ongelijkheid in de wereld. Rana Plaza (een kledingfabriek in Bangladesh die in 2013 instortte, ruim duizend slachtoffers maakte en een internationale discussie losmaakte) stortte in door overheidscorruptie. De consument interesseert dat niet, want die wil nog steeds dat de zon voor niets opgaat. De EU geeft een invoervrije status aan Bangladesh. Je had ook kunnen zeggen: we trekken die status in als de infrastructuur niet verbetert, als mensen niet fatsoenlijk worden gecontroleerd in fabrieken. Dat scheelt 12 tot 14 procent op de inkoopprijs en is voor de overheid daar een echte stok achter de deur. Nu ligt er een convenant dat wereldwijd door ongeveer 150 bedrijven is getekend, waaronder een paar Nederlandse bedrijven, terwijl er duizenden producenten actief zijn in Bangladesh.’

“In Nederland hadden we nette ateliers die we zelf de nek om hebben gedraaid”

De rel ging niet over de veiligheid van fabrieken in Bangladesh, zegt Kahn. Onderhuids speelden de oude tegenstellingen. Links tegen rechts, arm tegen rijk, ‘goed’ tegen ‘fout’. Het ging over de spagaat van Ploumen, die een portefeuille beheert waarin de belangen van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking soms wringen. Het ging over ondernemers als Kahn, die hun eigen plan trekken in lagelonenlanden en daar veel geld verdienen. Vals idealisme, zegt hij. ‘We zijn heel goed in dat linkse domineevingertje. Maar de werkelijkheid is zoveel ingewikkelder. ‘In Italië, Prato, werken Chinezen onder de meest erbarmelijke omstandigheden. De Italiaanse regering kijkt weg. In Nederland hadden we nette ateliers die we zelf de nek om hebben gedraaid. Die zijn verplaatst naar Turkije, waar de omstandigheden een stuk minder zijn. We doen minder moeilijk over China, waar meer regelgeving is, maar waar mensen naar strafkampen gaan. Dus het is allemaal een stuk problematischer dan de regering wil doen voorkomen.’
Als het ‘wheel of development’ niet rolt, zullen landen als Bangladesh volgens Kahn niet uit de armoede komen. ‘Zo heeft Hong Kong zich ontwikkeld, zo heeft Japan zich ontwikkeld. Wij zijn in 1986 begonnen in India. Onze leverancier had destijds 100 medewerkers. Hij heeft er nu 7.000 en is ook andere succesvolle ondernemingen gestart. Je moet het ook de tijd gunnen. Wij komen in fabrieken en daar zetten ze dozen soms zó neer, dat er ongelukken van kunnen komen. Dan zeggen wij: dat moet je niet doen. Een week later staan ze er weer en zeg je het opnieuw. Het duurt een hele tijd voordat je die mentaliteit verandert. En als de overheid in Bangladesh niet meewerkt, dan is het een hele moeilijke klus. Wij doen aan ontwikkelingswerk. We zorgen voor werk in moeilijke omstandigheden en op slechte plaatsen.’

Je zit toch er toch niet voor de mensheid? Je zit er voor de lage prijzen.
‘Het gaat samen. Wij creëren enorm veel banen in Bangladesh en in Nederland. Het bedrijfsleven moet samenwerken met de factor arbeid en met de overheid om succes te hebben. Een deel van de pers denkt vanuit een compleet verouderde doctrine.’

Als je niet dezelfde lage prijzen biedt, ben je morgen weg. Jullie doen mee aan de ratrace.
‘Ja, maar wij hoeven niet met bepaalde bedrijven te werken. Wij kiezen onze eigen leveranciers. Slimme ondernemers die snel groeien. Wij zijn geen wereldverbeteraars, dat is onze taak niet. Wij zorgen voor welvaart, en we doen ons werk op een realistische en integere manier. We doen het beter dan de meeste bedrijven in de markt.’

Veel mensen vinden het wringen dat je daar veel geld mee verdient.
‘Mensen als ik zijn van wezenlijk belang voor de opbouw van het land. Als je competitief bent in retail, dan groei je en bind je heel veel klanten aan je. Daarmee creëer je enorm veel nieuwe welvaart. Dan heb je recht om geld te verdienen. Als je zo naïef bent om dat niet te begrijpen, misschien moet je dan maar in het Land van Hamelen gaan wonen. Een groot deel van de pers wordt gedomineerd door linkse broeders die het prachtig vinden als iemand met geld op zijn bek gaat. In Nederland moet iedereen die het goed doet altijd verlaagd worden. Het werkt allang niet meer zo. De jeugd wil succesvoorbeelden, mensen waaraan ze zich kunnen optrekken. Je kunt van mij niet verwachten dat ik achter in een bus stap. Ik stap in een auto met chauffeur. Daar is niets mis mee. Je moet niet iedereen proberen naar een laag niveau te krijgen, je moet mensen proberen te verheffen naar een hoog niveau.’