Help, de robots komen

Reorganisatie & faillissement

Help, de robots komen

Lodewijk Asscher deelt anno 2014 de jaren-dertig angst van Charlie Chaplin voor mechanisering van arbeid. Gelukkig kan de minister inspiratie opdoen bij Star Wars.

Minister Asscher is doodsbang voor de moderne vrienden van R2D2. De minister ziet weliswaar veel voordelen van technologische innovatie, maar robotisering ziet hij als een bedreiging voor lager opgeleiden, zo vertelde hij onlangs aan zijn gehoor.  Hij lijkt gelijk te hebben. De lijst van beroepen die technologie overbodig heeft gemaakt, is even lang als de loonlijst van een moderne autofabriek kort is. Lopendebandmedewerkers en administratieve krachten hebben het onderspit gedolven tegen volautomatische productieprocessen. Internet, de virtuele tegenhanger van de robot, maakt winkelbediendes en postbodes werkloos.

Het einde van de arbeidsmarkt
Niet alleen lager opgeleiden voelen de kille wind. Makelaars hebben hun monopoliepositie verloren en zijn bedreigde ondernemerssoorten geworden. Notarissen ervaren de tucht van vergelijkingssites, accountants die van online boekhoudpakketten. Zelfs chirurgen lijken hun baan niet zeker naarmate robots oprukken in de operatiekamer. Is het einde van de arbeidsmarkt in zicht? Wie het antwoord op deze vraag zoekt, kan terecht in kranten- en filmarchieven van negentig jaar geleden. Want zo oud is de onterechte angst voor robotisering al.

Doodse forensenwijken tot leven
Dat technologie enorme gevolgen heeft voor de wijze waarop mensen werken, is ontegenzeggelijk waar. Even correct is de aanname dat niet iedere verandering een verbetering is. Maar dat geldt ook omgekeerd. Een klein voorbeeld: wie kan er echt rouwig om zijn dat het gevaarlijke en geestdodende lopendebandwerk verdwenen is? De productiemedewerker van nu functioneert in een veilige omgeving met vaak verantwoordelijk en uitdagend werk. Voor elke postbode die verdwijnt doordat we geen brieven meer sturen, ontstaat een vacature voor de koerier, om alle pakketjes te bezorgen die we online bestellen –en bijna even vaak weer terugsturen. Voorheen doodse forensenwijken vertonen overdag weer tekenen van leven door thuiswerkers die even een boodschap doen of hun kinderen van school halen. Niet alleen de dynamiek van de arbeidsmarkt verandert, maar ook die van het dagelijks leven. Vaak ten goede. De hoogopgeleide chirurg die zijn standaardwerk overgenomen ziet door de robot, heeft meer tijd voor het gesprek met zijn patiënt en kan zich beter bekwamen in de hoogwaardige ingreep waar nooit een robot aan te pas kan komen.

Meer dan technische vernieuwing
Toch heeft Asscher een punt als hij waarschuwt voor een al te kritiekloos omarmen van technologie. Werkgevers, maatschappelijke organisaties en werknemers delen een grote verantwoordelijkheid. Zij moeten beseffen dat innovatie méér is dan technische vernieuwing. De samenleving kan zich geen klasse van levenslang laaggeschoolden veroorloven. Ook aan de onderkant van de arbeidsmarkt moet éducation permanente gaan leven en dient de mobiliteit van mensen te worden verbeterd. Dat vergt investeringen, en de overheid moet er de wettelijke kaders voor scheppen.

Vlees en bloed
Bovenal moeten we beseffen dat robots en beeldschermen veel kunnen, maar nooit het belangrijkste kunnen overnemen: ondernemerschap. Gut feeling vertalen in actie, initiatief nemen. Kijk naar Star Wars. R2D2 had een dagtaak aan het uit het redden van zijn baasjes. Maar de echte held? Dat bleef Luke Skywalker. Vlees en bloed, daar gaat het om.

Johan Westerhof is voorzitter van het bestuur van HVG. Volg hem op Twitter.

Nieuws van HVG Law Blogs ontvangen?