Een uitputtend patentgevecht

Identiteit & innovatie

Een uitputtend patentgevecht

In de eerste helft van 2015 zag LEGO Group de omzet stijgen met 23 procent naar 1,9 miljard euro en de nettowinst ging omhoog met 23 procent naar 480 miljoen euro. Dat de vraag naar LEGO-steentjes nog steeds toeneemt is een bewijs van het succes van het Deense speelgoedbedrijf. Het is een extra knappe prestatie als je bedenkt dat de concurrentie niet stilzit. Een eindeloze rij klonen – waaronder MegaBlocks, Best-Lock en BanBao – brengt inmiddels soortgelijke plastic bouwsteentjes en zelfs hele look-a-like bouwsets op de markt om zo mee te liften op het succes. LEGO had een vooruitziende blik en patenteerde daarom de zo kenmerkende bouwsteen met de nopjes op de bovenkant en de buisjes in de holle onderkant van de steentjes, zodat eindeloos gebouwd en geklikt kan worden.

Aflopend octrooirecht
Tot eind jaren zeventig had LEGO het rijk in de speelkamers van de kinderen en de rekken van speelgoedwinkels vrijwel voor zich alleen, maar toen liep het octrooirecht af. De Deense speelgoedfabrikant heeft zich altijd tot het uiterste ingespannen om de concurrentie het leven zo veel mogelijk zuur te maken. Daartoe heeft een aantal juridische middelen tot de beschikking. Tot deze mogelijkheden behoren het beroep op de leer van de ‘slaafse nabootsing’ en het merkenrecht. Slaafse nabootsing betekent dat een product nabootsen mag, zolang er geen intellectueel eigendom wordt geschonden en er geen sprake kan zijn van verwarring bij de consument. Mega Brands is zo’n concurrent die een vergelijkbaar steentje op de markt bracht, onder andere in Nederland. Daarop stapte LEGO in ons land naar de rechter en die oordeelde in 2005 dat er van dusdanige slaafse nabootsing spraken was. Mega Brands tekende hoger beroep aan en het Hof van Den Bosch oordeelde twee jaar later dat een onrechtmatig geval van slaafse nabootsing niet aanwezig was. De lijst van rechtszaken die het speelgoedconcern op basis van dit principe voert tegen copy cats, is eindeloos. De strijd wordt wereldwijd gevoerd en de juristen van LEGO behalen met deze strategie wisselende successen.

LEGO had echter nog meer ijzers in het vuur als het gaat om het beschermen van het intellectueel eigendom. Zo registreerden de Denen onder meer het bouwsteentje en het kenmerkende LEGO-figuurtje als vormmerk. In tegenstelling tot een octrooi, dat een beperkte looptijd kent, bedoeld om innovatie te stimuleren, kan een merkregistratie in theorie tot in lengte van dagen in stand gehouden worden. Ook deze strategie zorgt voor een wisselend succes, want copycats blijven op de deur bonken om ook een stuk van de taart te kunnen krijgen. Het Europese Hof van Justitie belette in 2010 uiteindelijk dat LEGO het alleenrecht verkreeg op het maken van de bouwsteentjes. De vorm van de lego-bouwsteen wordt volgens het Hof namelijk bepaald door de techniek, waardoor de vorm hiervan geen merk kan zijn.

In 2015 volgde een uitspraak van het Gerecht bij het Europese Hof van Justitie. Daarin luidde het oordeel dat het LEGO-poppetje een geldig vormmerk is. Een succes voor LEGO terwijl concurrent Best-Lock bot ving. Eind 2011 stapte deze speelgoedfabrikant naar de rechter om het vormmerk van LEGO met betrekking tot de LEGO-figuurtjes nietig te laten verklaren. Dit verzoek werd door het Bureau voor Harmonisatie binnen de Interne Markt (BHIM), die het driedimensionale merk in de vorm van een speelgoedfiguurtje hadden ingeschreven, geweigerd. Volgens Best-Lock wordt ook hier de vorm bepaald door de aard van de waar en is het poppetje feitelijk gelijk te stellen met een bouwsteen. Bovendien zouden de poppetjes beantwoorden aan een technische oplossing, namelijk het verbinden met andere bouwstenen. Of hiermee de kous af is kan nog niet met zekerheid vastgesteld worden. Best-Lock kan nog in hoger beroep en gezien de felle strijd die in het verleden is gevoerd kan dit maar zo het geval zijn.

Nog een voorbeeld van een rechtszaak waarbij LEGO betrokken was. In 2011 verloor de Nederlandse importeur van BanBao, ook een LEGO-kloon, een rechtszaak die Lego had aangespannen. Het speelgoed moest uit de schappen omdat de consument het verschil met de LEGO-producten niet goed kan zien. Poul Hartvig Nielsen is het hoofd van de juridische afdeling van LEGO en hij heeft over het voeren van rechtszaken tegen copycats en merkbescherming eens het volgende gezegd: ‘Wij zijn door de jaren heen gekopieerd, al zeggen anderen dat het imitatie is. Sinds eind jaren zestig hebben we als een politieman opgetreden om ons intellectueel eigendom te beschermen. Dat zullen we blijven doen. Ons handelsbelang beschermen we via onze patenten, trademarks, ontwerpen, copyright en andere manieren zoals we dat in het verleden ook hebben gedaan. Het is voor ons van vitaal belang dit te kunnen doen omdat anders de consument in verwarring raakt als hij imitatie ziet.’ Overigens kwamen LEGO en BanBao een jaar later tot een schikking waarbij de BanBao blokjes verkocht mogen worden in Nederland en de rest van Europa mits de eigen merknaam op de blokken en de verpakking duidelijk terugkomt. Dit om verdere juridische kosten te voorkomen.

Het voeren van rechtszaken en het afhandelen van ‘incidenten’ is onderdeel van de merk- en marketingstrategie van LEGO. Zolang LEGO vindt dat een concurrent een product in de markt zet dat te veel op een van haar producten lijkt stappen ze naar de rechter. Is dit niet het geval, dan is er niks aan de hand en vertrouwt LEGO op haar reputatie als marktleider. De rechtszaken komen in de media aan bod waardoor consumenten het signaal krijgen dat LEGO de enige echte producent van de plastic bouwblokjes is en de concurrenten foute en illegale producten in de markt zetten. Zolang het merk LEGO het hart van de merkstrategie vormt zal de speelgoedfabrikant rechtszaken blijven voeren. Daar zijn genoeg aanknopingspunten voor want LEGO heeft in de loop der jaren een enorm patentenportfolio opgebouwd. Onderdeel van LEGO’s succes zijn de speciale bouwsets die op de markt komen, waarbij samenwerking met filmstudio’s is gezocht door middel van licentiedeals (Star Wars, Batman, Lord of the Rings). Daarbij past LEGO haar claims per land aan zodat ze goed beslagen ten ijs komen. Concurrenten die de Denen voor de rechter willen slepen moeten van goeden huize komen en diepe zakken hebben.

Nieuws van HVG Law Blogs ontvangen?