Alle hens aan dek bij een schandaal

Financieel & integriteit

Alle hens aan dek bij een schandaal

Een bedrijfsschandaal heeft een steeds grotere impact. Toezichthouders worden actiever, de pakkans wordt groter, boetes worden hoger. Ergo: compliance hoort hoog op de agenda’s van bedrijven.

Vroeger was kartelwetgeving voor veel Nederlandse ondernemingen de ver-van-mijn-bedshow. Voor de bestrijding van corruptie gold hetzelfde. In Nederland regelen we de dingen immers graag onderling. Maar onder invloed van de VS is nu ook hier het besef doorgedrongen dat je je moet houden aan de regels voor mededinging en anti-corruptie. Deze compliance is in Nederland nu echt in ontwikkeling. Toezichthouders worden actiever, de pakkans wordt groter, boetes worden hoger. Managers kunnen in de gevangenis belanden of een forse boete aan hun broek krijgen. Compliance staat daarom in Nederland hoog op de agenda’s van bedrijven. 

Chantabel 
Het lijkt misschien een onschuldige handeling: een e-mailtje aan een concurrent met de vraag of hij de prijs verhoogt. Of een telefoontje naar een branchegenoot: ‘Bedrijf X heeft een offerte bij ons aangevraagd, maar dat was toch een klant van jou?’ Als de Autoriteit Consument & Markt (ACM) erachter komt, kun je een forse sanctie krijgen. Eén foute mail is voldoende. Prijsafspraken, marktverdeling en bid rigging (opdrachten onderling verdelen met ander bieders): het is allemaal illegaal. Je wordt geacht met je concurrent te concurreren en niet samen te klonteren. Een nog groter gevaar is corruptie, al zijn binnen Nederland de overduidelijke gevallen verleden tijd. De arts die op uitnodiging van een geneesmiddelenfabrikant een week lang op Hawaii verblijft om daar een symposium van een middag bij te wonen: dat zien we niet meer. Ook cadeautjes in de vorm van een auto of een jacht zijn een no go. Dat is nu wel algemeen bekend. Het gevaar zit meer bij bedrijven die zaken doen met het buitenland. Als je elders in de wereld een ambtenaar omkoopt, handel je in strijd met het Nederlandse strafrecht. Sommige bedrijven beseffen dat onvoldoende. Het management kijkt de andere kant op. Met argumenten als ‘ze pakken me toch niet’, ‘de concurrent doet het ook’ en ‘het wordt gedoogd’ kunnen corrupte medewerkers hun gang blijven gaan. Vergeet niet dat je als bedrijf dan chantabel bent. De gevolgen zijn groot. Een onderzoek kost het bedrijf gigantisch veel tijd, en de betrokken leidinggevenden hebben het zwaar. Bij kartelafspraken kunnen internationale toezichthouders en de ACM boetes opleggen van tien procent van de groepsomzet. In Nederland is dat voor leidinggevenden maximaal 450.000 euro. Corruptie is een strafbaar feit waarbij de sancties in de tientallen miljoenen kunnen lopen en bestuurders in de cel kunnen belanden. Benadeelde bedrijven komen sneller met schadeclaims op de proppen. Soms wordt het bestrafte bedrijf uitgesloten van biedingen. Er is altijd imagoschade. De ACM publiceert namelijk alle sancties en ook het Openbaar Ministerie (in Nederland, maar ook in het buitenland) zoekt de publiciteit. SBM Offhore (omkoping in Equatoriaal Guinee, Angola en Brazilië) en Imtech  smeergeld in Zwitserland, fraude in Polen) kunnen erover meepraten. Superactueel is het onderzoek naar prijsafspraken en corruptie in de Nederlandse ict-branche. 

Afwijkende bedragen 
Bedrijven kunnen leren van dergelijke fouten om schandalen te voorkomen. Het belangrijkste advies is: creëer een cultuur van compliance. Laat iedereen ervan doordrongen zijn dat naleving van de regels van eminent belang is. Voed je medewerkers daarin op. Die cultuur moet worden uitgedragen door de leiding. Neem daar de tijd voor. Een goede risicoanalyse is het begin van elk compliance-programma. Kijk uit als je zaken doet met landen die notoir corrupt zijn. Angola en Nigeria bijvoorbeeld, maar ook Brazilië. Screen de agent met wie je zaken doet. Is zijn beloning in verhouding tot zijn prestatie? Als hij een miljoen euro krijgt voor een paar telefoontjes, vraag je dan af waar dat geld blijft. Grote kans dat het in de zakken van omgekochte politici of ambtenaren verdwijnt. Zorg ook dat je interne controle in orde is. Dan ontdek je eerder dat afwijkende bedragen worden overgemaakt. Voor een CFO moet dat soort zaken topprioriteit zijn. De risico’s zijn groot als er slechts een paar aanbieders op de markt zijn. Dan kan één telefoontje al funest zijn. 

Geen kant-en-klare gedragsregels
Kampioenen in het aantrekken van corruptieschandalen zijn ook sectoren waarin veel geld omgaat, bijvoorbeeld de olie- en gassector of grote infrastructurele projecten. De beloningsstructuur binnen je bedrijf is een belangrijk aandachtspunt. Als mensen grote bonussen krijgen voor prestaties, gaan ze eerder over de schreef. Neem geen kant-en-klare gedragsregels over; daar prikken toezichthouders doorheen. Kies voor maatwerk, baseer de gedragsregels op de risico’s in jouw bedrijf en jouw sector. Actualiseer die codes geregeld. En train je medewerkers met regelmaat. Let tenslotte goed op bij fusies en overnames. Als je een bedrijf koopt, dan neem je alle ellende over, ook uit het verleden. Grote deals kunnen klappen als oude omkopingszaken boven water komen. Want vertrouwen komt te voet, en gaat te paard. 

Misha lutje Beerenbroek is advocaat bij HVG  gespecialiseerd in mededingingsrecht, Europees recht, corruptie en compliance vraagstukken.

Nieuws van HVG Law Blogs ontvangen?